(Illustratie: GamingPlanet.nl)
Toen Sony op 1 juli aankondigde vanaf januari 2028 geen nieuwe PlayStation-games meer op disc te produceren, ging de discussie al snel over plastic doosjes, verzamelkasten en mensen die nu eenmaal graag iets fysieks vasthouden. Dat hoort erbij, maar het is niet de kern.
Een disc is niet alleen verpakking. Het is ook een overdraagbare kopie, een tweedehands product, een uitleenbaar voorwerp en vaak een manier om een game buiten de winkel van de platformhouder te kopen. Zelfs wanneer een moderne game patches nodig heeft of niet volledig op de schijf staat, vertegenwoordigt de disc nog steeds iets wat een accountgebonden downloadcode niet kan: de mogelijkheid om de toegang fysiek aan iemand anders door te geven.
Ubisoft-topman Yves Guillemot kreeg vandaag tijdens een gesprek over de kwartaalcijfers de vraag of Sony's besluit positief of negatief zal uitpakken. Volgens Guillemot zijn er voor- en nadelen, maar zal de verandering de industrie waarschijnlijk niet sterk verstoren. Hij wees op de pc-markt, waar de overstap naar digitaal volgens hem hielp om de markt te laten groeien. Een volledig digitale console zou bovendien goedkoper en daarmee toegankelijker kunnen worden.
Vanuit het perspectief van een grote uitgever is dat een begrijpelijke redenering. Games worden nog steeds verkocht, spelers blijven spelen en de kosten van productie, voorraad, distributie en retourzendingen verdwijnen gedeeltelijk. De industrie draait door.
Maar de vraag is niet alleen of de industrie blijft draaien. De vraag is ook wie na die verandering aan het stuur zit.
Guillemots vergelijking met de pc-markt klinkt logisch. Grote kartonnen PC-dozen maakten plaats voor DVD-keepcases, die vervolgens grotendeels plaatsmaakten voor Steam, GOG, Epic Games Store, winkels van uitgevers en losse gamekeys. Veel pc-spelers hebben al jaren geen optische drive meer in hun computer.
Toch is die vergelijking onvolledig. Een pc is geen gesloten winkelomgeving van één fabrikant. Spelers kunnen dezelfde computer gebruiken voor verschillende winkels, rechtstreeks bij ontwikkelaars kopen, DRM-vrije versies downloaden, bestanden zelf beheren en in sommige gevallen alternatieve patches of communityservers gebruiken. Zelfs wanneer vrijwel alles digitaal wordt geleverd, blijft er enige concurrentie tussen verkooppunten en enige vrijheid buiten één centraal account.
Op een PlayStation ligt dat anders. Sony beheert de hardware, het account, de PlayStation Store, de technische toelating van games en uiteindelijk de voorwaarden waaronder digitale aankopen worden aangeboden. Retailers mogen vanaf 2028 nog digitale producten verkopen, maar een code in een winkel is geen zelfstandig exemplaar van een game. Die code eindigt alsnog als licentie binnen hetzelfde PlayStation-ecosysteem.
Dat verschil is belangrijk. De pc-markt groeide niet simpelweg doordat discs verdwenen. Hij groeide binnen een open hardwareplatform waarop meerdere distributiemodellen naast elkaar konden ontstaan. Wanneer een gesloten console volledig digitaal wordt, verdwijnt een van de weinige distributievormen die niet volledig aan het account van de platformhouder vastzit.
Ook het argument over goedkopere hardware verdient nuance. Een console zonder discstation kan minder kosten om te bouwen en goedkoper in de winkel liggen. Sony verkoopt nu al een digitale PlayStation 5 naast modellen die discs kunnen lezen. Voor iemand die uitsluitend downloads koopt, kan dat een prima keuze zijn.
Maar een lagere aanschafprijs van de console zegt weinig over de totale kosten tijdens vijf of zeven jaar gebruik. Met discs kan een speler prijzen vergelijken tussen webwinkels, lokale winkels en de tweedehandsmarkt. Een uitgespeelde game kan worden verkocht of ingeruild. Een vriend kan een spel uitlenen. Een oudere titel kan in een uitverkoopbak belanden zonder dat Sony de prijs digitaal hoeft aan te passen.
Zonder discs valt dat deel van de markt weg. Er kunnen nog steeds aanbiedingen en digitale codes bestaan, maar de uiteindelijke toegang blijft gekoppeld aan Sony's systeem. De console kan bij aankoop enkele tientjes goedkoper zijn, terwijl de speler over de gehele generatie honderden euro's meer aan games uitgeeft en niets meer kan doorverkopen.
Dat hoeft niet voor iedere speler zo uit te pakken. Wie vooral via PlayStation Plus speelt, zelden games doorverkoopt en toch alles op release downloadt, merkt mogelijk weinig verschil. Maar Sony maakt van die persoonlijke voorkeur nu een platformregel voor alle nieuwe releases. Vrijwillig digitaal kopen is iets anders dan geen fysieke keuze meer krijgen.
Guillemot kan gelijk krijgen dat de industrie nauwelijks wordt verstoord. Grote uitgevers hebben al lang geleerd hoe ze games digitaal verkopen, uitbreiden en na release blijven monetariseren. Voor hen kan een markt zonder fysieke voorraad zelfs overzichtelijker worden.
De tweedehandswinkel, verzamelaar en speler die met een beperkt budget koopt en verkoopt, bevinden zich alleen niet op hetzelfde punt in die rekensom. Hun verlies verschijnt niet noodzakelijk in de omzetcijfers van Ubisoft of Sony. Het verschijnt als een optie die er niet meer is.
Een digitale licentie kan niet op Marktplaats worden gezet. Een accountaankoop kan niet legaal in een envelop naar een vriend. Een game die uit de PlayStation Store verdwijnt, kan niet jaren later toevallig in een kringloopwinkel worden gevonden. En wanneer de voorwaarden van een account of dienst veranderen, heeft de speler geen los exemplaar om op terug te vallen.
Fysieke games zijn niet automatisch eeuwig speelbaar. Discs kunnen beschadigen, consoles kunnen defect raken en online afhankelijke games kunnen ook vanuit een doos onbruikbaar worden. Juist daarom is het vreemd om een bestaande vorm van redundantie vrijwillig te verwijderen. Gamepreservatie heeft niet één perfecte oplossing nodig, maar meerdere routes waarlangs een game kan overleven.
Sony zegt dat nieuwe games na januari 2028 nog steeds bij retailers verkrijgbaar zullen zijn, maar dan uitsluitend in digitale vorm. Dat kan betekenen dat winkels downloadcodes, cadeaukaarten of dozen met een code verkopen. Voor de zichtbaarheid van games in winkels is dat misschien beter dan helemaal niets.
Voor gamebezit maakt het nauwelijks verschil. Een code kan meestal één keer worden ingewisseld en wordt daarna onderdeel van een account. De doos kan op de plank blijven staan, maar de bruikbare waarde zit elders. Tweedehands doorverkopen werkt niet, uitlenen werkt niet en de code biedt geen extra installatiebron wanneer de online dienst ooit verandert.
Een fysieke verpakking zonder fysieke game bewaart vooral marketingmateriaal. Dat kan verzamelwaardig zijn, net als posters, steelbooks en beeldjes. Het is alleen belangrijk om niet te doen alsof dezelfde functionele keuze is behouden.
De oude disc was soms onvolledig en zeker niet altijd vrij van accountkoppelingen. Toch kon hij tegelijk drager, licentiesleutel en overdraagbaar object zijn. Een downloadcode doet slechts één van die dingen en maar één keer.
Sony wijst erop dat ongeveer tachtig procent van zijn volledige gameverkopen in boekjaar 2025 digitaal was. Vanuit bedrijfsperspectief is de richting dus duidelijk. Het merendeel van de klanten kiest al voor downloads en fysieke productie kost geld.
Maar tachtig procent digitaal betekent ook dat ongeveer één op de vijf verkopen nog niet digitaal was. Dat is geen vergeten randgroep. Het gaat om miljoenen aankopen van spelers die om prijs, bezit, verzamelen, uitlenen of gewoonte nog bewust voor een disc kiezen.
Een markttrend beschrijft wat mensen doen wanneer ze een keuze hebben. Sony gebruikt die trend nu om de keuze uiteindelijk weg te nemen. Dat is efficiënter, maar het is niet neutraal. Iedere nieuwe PlayStation-game zal vanaf 2028 beginnen als toestemming binnen een digitaal systeem, niet als een exemplaar dat de speler zelfstandig kan bewaren of overdragen.
Waarschijnlijk heeft Guillemot gelijk over de eerste jaren. Er zal geen plotselinge instorting volgen. Nieuwe Assassin's Creed-games zullen nog steeds verkopen, PlayStation-spelers zullen nog steeds downloaden en digitale consoles zullen nog steeds naast televisies staan.
De echte gevolgen worden pas zichtbaar wanneer een game uit de winkel verdwijnt, een account wordt geblokkeerd, een licentieconflict ontstaat of een speler ontdekt dat een oude aankoop niet meer tweedehands te vinden is. Dan blijkt dat de overgang niet alleen een andere verpakking was, maar een verschuiving van mogelijkheden.
Voor de industrie is een verkochte digitale licentie waarschijnlijk genoeg. Voor spelers was een game altijd meer dan het moment van verkoop. Het was ook iets om te bewaren, opnieuw te installeren, mee te nemen, uit te lenen, te verkopen en jaren later onverwacht terug te vinden.
Een PlayStation zonder discs zal de game-industrie vermoedelijk inderdaad niet veel verstoren.
Maar misschien is dat precies het probleem. De industrie verliest weinig, omdat bijna alles wat verdwijnt van de speler was.
Bronnen: PlayStation Blog: productie van discs stopt voor nieuwe games vanaf januari 2028, VGC: Yves Guillemot over het verdwijnen van discs, Reuters: Sony verschuift volledig naar digitale distributie.
