PC game dossier
Als we met PC de IBM PC-familie bedoelen, is DONKEY.BAS de naam die bijna meteen boven komt drijven. Niet omdat het het eerste computerspel ooit was, maar omdat het vroeg meereisde met PC DOS en liet zien dat de nieuwe zakelijke machine ook kon spelen.
Dit dossier kiest bewust voor de IBM PC als grens. Dat maakt de vraag kleiner, eerlijker en bruikbaar voor GamingPlanet: het gaat hier niet om de hele geschiedenis van computerspellen, maar om het begin van de PC als spelplatform.
Voor GamingPlanet noemen we DONKEY.BAS de beste kandidaat voor de eerste game op de IBM PC. Het stond als BASIC-programma op vroege PC DOS-schijven en draaide op de nieuwe IBM PC-omgeving.
Wie strenger kijkt naar commerciële spellen komt al snel bij Microsoft Adventure uit. Dat was geen simpel BASIC-voorbeeld, maar een volwaardige tekstadventure die als losse vroege IBM PC-release belangrijk werd.
Het woord PC is het probleem. Bedoel je elke personal computer, dan waren systemen als de Apple II, TRS-80 en andere homecomputers al eerder speelbaar. Bedoel je elk computerspel, dan kom je nog veel verder terug, naar universiteiten, minicomputers en experimenten als Spacewar! op de PDP-1.
Maar in het dagelijks gebruik bedoelen veel mensen met PC de lijn die begon bij de IBM PC en later de IBM-compatibles. Binnen die afbakening wordt het verhaal duidelijker.
DONKEY.BAS was klein, simpel en eerlijk gezegd geen meesterwerk. Je reed over een tweebaans weg en moest met de spatiebalk van baan wisselen om een obstakel te ontwijken. Meer was het bijna niet.
Het spel werd binnen Microsoft gemaakt door Neil Konzen en Bill Gates, als demonstratie van wat BASIC op de IBM PC met kleur, invoer en geluid kon doen.
Juist daarom is het interessant. Het laat zien hoe laagdrempelig BASIC was: een gebruiker kon niet alleen spelen, maar ook de code bekijken, aanpassen en begrijpen. Voor gamepreservatie is dat bijna mooier dan een gesloten executable.
Microsoft Adventure verdient een plek naast DONKEY.BAS. Waar DONKEY.BAS vooral een meegeleverd BASIC-voorbeeld was, voelt Microsoft Adventure meer als een echte vroege PC-game: een tekstadventure, gebaseerd op de oudere Colossal Cave-traditie, uitgebracht voor de IBM PC in 1981.
Daarom is de netste conclusie niet een harde winnaar, maar twee antwoorden: DONKEY.BAS als vroege meegeleverde IBM PC-game, en Microsoft Adventure als sterke kandidaat wanneer je vooral commerciële releases bedoelt.
De eerste PC-games bestonden niet altijd als mooie doos met screenshots achterop. Soms waren ze een regel in een directory, een BASIC-bestand, een floppy of een handleiding die uitlegt wat de machine kon.
Dat maakt vroege PC-gamegeschiedenis lastig te verzamelen, maar ook interessant. Niet alleen de game telt, maar ook het medium, de documentatie, de context en de hardware waarop het ooit logisch voelde.
Bekijk ook de hub Retro PC-games en PC big boxes, het dossier Gamepreservatie & digitaal gamebezit en de gids Zo speel en bewaar je oude PC-games op Windows 11.
